FUNDACJE PROWADZĄCE DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ
Pragnąc zdefiniować pojęcie fundacji, zauważyć należy, że jej elementami konstytutywnymi są:
- majątek i powiązane z nim trwałe źródła dochodu. Wniesienie majątku do fundacji ma charakter nieodwracalny, gdyż nie można go wycofać. Ponadto majątek ten nie jest wnoszony w celu czerpania z niego korzyści (jak to ma miejsce np. przy spółkach prawa handlowego).
- realizacja celu publicznego wskazanego przez fundatora na rzecz nieograniczonego kręgu destynariuszy. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 1991 r., Nr 46, poz. 203 z późn. zm.) cele winny być: po pierwsze, zgodne z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej, a po drugie, gospodarczo lub społecznie użyteczne (przykładowo takie jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami, ale nie jest to wyliczenie zamknięte i można ten katalog poszerzyć o realizację innych celów publicznych). Przyjęta w prawie polskim konstrukcja fundacji powoduje, że osoby z kręgu uprawnionych do korzystania z jej majątku mogą oczekiwać pomocy określonej w statucie fundacji. Niemniej jednak, jakkolwiek statuty z reguły określają potencjalnie uprawnionych do korzystania ze świadczeń fundacji, nie oznacza to wcale, iż osobie, która ubiega się o takie świadczenie, przysługuje cywilnoprawne roszczenie, w przypadku gdy go nie uzyska. Ponadto jeśli mamy do czynienia z fundacją utworzoną mortis causa, tj. na wypadek śmierci, celu fundacji zmienić nie można (natomiast w przypadku aktu fundacyjnego dokonanego inter vivos, dopóki fundator żyje może on cel fundacji zmienić lub wyłączyć, jak i rozszerzyć).
- struktura organizacyjna nieposiadająca charakteru korporacyjnego,
- osobowość prawna. Fundacja winna być wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, gdyż z uwagi na fakt konstytutywności wpisu dopiero z tą chwilą powstaje nowa osoba prawna. W przypadku fundacji prowadzących działalność gospodarczą, będą one ponadto wpisane do rejestru przedsiębiorców.
Z punktu widzenia podział opartego na kryterium prowadzenia działalności gospodarczej wyróżnić można fundacje non profit i not for profit. Każdorazowo decydujące znaczenie będą miały zapisy statutu.
Brak stosownych regulacji w statucie co do możliwości prowadzenia działalności gospodarczej lub wprowadzenie wyraźnego zapisu o braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej skutkowały będą w ten sam sposób, tj. zakazem prowadzenia działalności gospodarczej przez konkretną fundację. Dopiero zapisanie w ramach regulacji statutowych dopuszczalności prowadzenia działalności gospodarczej - będzie stwarzało możliwość jej podjęcia.
Zgodnie z art. 11 ustawy o fundacjach, podjęcie przez fundację działalności gospodarczej nie przewidzianej w statucie, wymaga uprzedniej zmiany statutu, zaś sama zmiana statutu fundacji wymaga wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.
Fundacje typu pierwszego (non profit) mogą tworzyć swój majątek jedynie z ustanowionych na ich rzecz zapisów, darowizn czy też dotacji. Dlatego w praktyce (dążąc do pozyskaniem dodatkowych źródeł dochodów) spotyka się w przeważającej mierze fundacje prowadzące działalność gospodarczą. Działalność gospodarcza nie może być celem fundacji, pozostając jedynie do tego celu działalnością akcesoryjną. Tym samym fundacja (podobnie jak i stowarzyszenie) stać się może specyficznym przedsiębiorcą, który prowadzi działalność gospodarczą, ale nie w celu podziału zysku, ale z przeznaczeniem na realizację niezarobkowych celów statutowych. Poza wspomnianym już wpisem do KRS i wymogiem odpowiednich zapisów w statucie, pozostałe warunki podjęcia działalności to jej rozmiar służący celom fundacji, oceniany każdorazowo w odniesieniu do konkretnego przypadku (tak aby pozostawał w odpowiedniej proporcji do skali realizowanych celów podstawowych) i przeznaczenie na działalność gospodarczą kwoty co najmniej 1000 zł.
Tak jak to miało miejsce w odniesieniu do stowarzyszeń, tak również w przypadku fundacji, prowadzenie działalności gospodarczej może przybrać postać wyodrębnienia organizacyjnego (oddział, zakład), bądź nie pociągać za sobą wydzielenia realizującej funkcje gospodarcze jednostki. W pierwszym przypadku będziemy mieli do czynienia z wyodrębnieniem organizacyjnym i finansowym. Odmienności zauważalne będą również w odniesieniu do podmiotu kierującego taką działalnością, gdyż w przypadku wyodrębnienia organizacyjnego powierzone być ono może odpowiednio umocowanemu do tego kierownikowi, zarządowi lub jego poszczególnym członkom. Natomiast w przypadku braku wyodrębnienia - działalnością gospodarczą kierował będzie zarząd.




