Kto może założyć spółdzielnię socjalną?

Osoby bezrobotne w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, czyli:

osoby niezatrudnione i niewykonujące innej pracy zarobkowej, zdolne i gotowe do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli to osoby niepełnosprawne, zdolne i gotowe do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczące się w szkole, z wyjątkiem tych, którzy uczą się w szkole dla dorosłych lub przystępują do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły, albo też uczą się w szkole wyższej w systemie wieczorowym, zaocznym lub eksternistycznym, są zarejestrowane we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli:

• ukończyły 18 lat,
• nie ukończyły 60 lat -(kobiety) lub 65 lat -(mężczyźni),
• nie nabyły prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej albo po ustaniu zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, po zaprzestaniu prowadzenia działalności pozarolniczej, nie pobierają zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego,
• nie są właścicielami albo posiadaczami - samoistnymi lub zależnymi - nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, ze zm.), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonkowie lub domownicy w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe,
• nie uzyskują przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej, chyba że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2 ha przeliczeniowych ustalonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o podatku rolnym, nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonkowie lub domownicy w takim gospodarstwie,
• nie podjęły działalności pozarolniczej od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności, nie podlegają na podstawie odrębnych przepisów obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników,
• nie są tymczasowo aresztowane, nie odbywają kary pozbawienia wolności,
• nie uzyskują miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych,
• nie pobierają, na podstawie przepisów o pomocy społecznej, zasiłku stałego,
• nie pobierają, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania,
• nie pobierają po ustaniu zatrudnienia świadczenia szkoleniowego z funduszu szkoleniowego.

Osoby, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1-4, 6 i 7 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym, to:

1. bezdomni realizujący indywidualny program wychodzenia z bezdomności, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
2. uzależnieni od alkoholu, po zakończeniu programu psychoterapii w zakładzie lecznictwa odwykowego,
3. uzależnieni od narkotyków lub innych środków odurzających, po zakończeniu programu terapeutycznego
4. w zakładzie opieki zdrowotnej,
5. chorzy psychicznie, w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia psychicznego,
6. zwalniani z zakładów karnych, mający trudności w integracji ze środowiskiem, w rozumieniu przepisów
7. pomocy społecznej, 8) uchodźcy realizujący indywidualny program integracji, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, podlegający wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją sytuację życiową niebędący w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i znajdujący się w sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym.

W rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych za niepełnosprawną uważa się osobę, której niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o:

1. zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (lekki, umiarkowany, znaczny) lub
2. całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów lub
3. niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia.

Pozostałe zagadnienia dotyczące członkostwa

Ustawa z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych daje możliwość nabywania członkostwa w spółdzielni socjalnej przez osoby, które nie spełniają wymogów art. 4 ustawy, ale posiadają szczególne kwalifikacje, których nie posiadają pozostali członkowie spółdzielni. Jednak liczba takich osób nie może być większa niż 20% ogólnej liczby członków spółdzielni. Przekroczenie tego limitu trwające nieprzerwanie przez okres 3 miesięcy stanowi podstawę do postawienia spółdzielni w stan likwidacji .
Ustawa ta zezwala na nabywanie członkostwa w spółdzielni przez osoby prawne, mianowicie organizacje pozarządowe w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i wolontariacie oraz gminne osoby prawne, których statutowym zadaniem jest działanie na rzecz reintegracji społecznej i zawodowej mieszkańców gminy (w takim przypadku nie stosuje się art. 182. par. 1 ustawy Prawo spółdzielcze, który mówi o obowiązku pozostawania członka spółdzielni w stosunku pracy ze spółdzielni). 
W statucie spółdzielni socjalnej można zamieścić postanowienia rozszerzające grupę potencjalnych członków na osoby w ogóle niemające lub mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Osoby takie nie mogą być jednak członkami organów samorządowych spółdzielni, a w walnym zgromadzeniu członków mogą brać udział wyłącznie przez swoich przedstawicieli ustawowych (art. 15 par. 3 prawa spółdzielczego).

Spółdzielnię socjalną może założyć co najmniej pięć osób spełniających wymienione wyżej warunki, nie więcej jednak niż pięćdziesiąt osób. Ustawa dopuszcza jednak wyjątek - w odniesieniu do spółdzielni socjalnych, które powstaną w wyniku przekształcenia spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych liczba członków może wynosić więcej niż 50.

 Członek spółdzielni ma prawo: 

• uczestniczenia w walnym zgromadzeniu lub zebraniu grupy członkowskiej;
• wybierania i bycia wybieranym do organów spółdzielni;
• otrzymania odpisu statutu i regulaminów, zapoznania się z uchwałami organów spółdzielni, protokołami lustracji, rocznymi sprawozdaniami finansowymi, umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi;
• żądania rozpatrzenia przez właściwe organy spółdzielni wniosków dotyczących jej działalności;
• udziału w nadwyżce bilansowej - nie dotyczy to spółdzielni socjalnych ponieważ w spółdzielni socjalnej całość nadwyżki bilansowej dzielona jest zgodnie z art 10 ustawy z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, która wprowadziła zasadę, iż nadwyżka bilansowa przeznaczana jest na zwiększenie funduszu zasobowego (w co najmniej 40%), na cele związane ze społeczną i zawodową integracją członków spółdzielni, na działalność pożytku publicznego (co najmniej 40%) oraz na fundusz inwestycyjny. Ustawa ta stwierdza również jednoznacznie, iż „nadwyżka bilansowa nie może podlegać podziałowi pomiędzy członków spółdzielni socjalnej, w szczególności nie może być przeznaczana na zwiększenie funduszu udziałowego, jak również nie może być przeznaczana na oprocentowanie udziałów (art.10. ustawy z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych),
• do świadczeń spółdzielni w zakresie jej statutowej działalności. Art. 18 par. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.

Członek spółdzielni ma obowiązek: przestrzegania przepisów prawa, postanowień statutu opartych na nich regulaminach; dbania o dobro i rozwój spółdzielni oraz uczestniczenia realizacji jej zadań statutowych". Art. 18 par. 5 ustawy Prawo spółdzielcze z 16 września 1982 r. ze zm. 
Członek spółdzielni może wystąpić z niej za wypowiedzeniem, którego termin i okres powinien być określony w statucie. Za datę wystąpienia uważa się następny dzień po upływie okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenie powinno być złożone w formie pisemnej pod rygorem nieważności. 

Decyzja o podjęciu działalności 
Osoby mogące założyć spółdzielnię socjalną należą do specyficznej kategorii osób wykluczonych społecznie. Zatem zanim podejmą decyzję o wspólnym prowadzeniu przedsiębiorstwa powinny się zastanowić co chcą robić? Jaka jest konkurencja na rynku? Ile będą musiały zainwestować w zorganizowanie spółdzielni i skąd wziąć na to środki? Czy jest ktoś kto może im pomóc, służyć radą, wskazówką? Jeżeli członkowie- założyciele spółdzielni socjalnej nie są uczestnikami Centrum Integracji Społecznej wydaje się, że najrozsądniej będzie jeżeli nawiążą na początku działalności współpracę z organizacją pozarządową, która ma już pewne doświadczenia w zakresie prowadzenia działalności lub wspierania spółdzielczości socjalnej. Tworząc spółdzielnię wspieraną przez organizację pozarządową lub inną instytucję należy w formie pisemnej określić wzajemne prawa i zobowiązania, zakres wsparcia i współpracy, zapewnić z jednej strony ochronę i bezpieczeństwo a z drugiej samodzielność i autonomię tworzonej spółdzielni.
Mając już pomysł na działalność, zapewnione wsparcie właściwego urzędu pracy oraz organizacji pozarządowej lub CIS, opracowany program działania i biznesplan możemy przystąpić do kolejnego kroku jakim jest przygotowanie statutu spółdzielni socjalnej.

Statut spółdzielni socjalnej to najważniejszy dokument określający zakres działalności spółdzielni, jej organy, strukturę, tryb podejmowania decyzji oraz inne kwestie związane powinien jej funkcjonowaniem.
Statut powinien określać przede wszystkim:  

• nazwę podmiotu z dodatkiem „spółdzielnia socjalna" i podaniem jej siedziby ;
• przedmiot działalności spółdzielni oraz czas trwania, o ile założono ją na czas określony;
• wysokość wpisowego oraz wysokość i ilość udziałów, które członek obowiązany jest zadeklarować, terminy wnoszenia i zwrotu oraz skutki nie wniesienia udziału w terminie; jeżeli statut przewiduje wnoszenie więcej niż jednego udziału, może określać ich górną granicę;
• prawa i obowiązki członków; zasady i tryb przyjmowania członków, wypowiadania członkostwa, wykreślania i wykluczania członków; zasady zwoływania walnych zgromadzeń, obradowania i podejmowania uchwał;
• zasady i tryb wyboru oraz odwoływania członków organów spółdzielni; zasady podziału nadwyżki bilansowej (dochodu ogólnego) oraz pokrywania strat spółdzielni (Art. 5 ustawy z 16 września 1982 r Prawo spółdzielcze).

Ustawa Prawo spółdzielcze stwierdza również, że „warunkiem przyjęcia na członka jest złożenie deklaracji w formie pisemnej. Deklaracja powinna zawierać imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania członka, (...) ilość zadeklarowanych udziałów, dane dotyczące wkładów, jeżeli statut ich wnoszenie przewiduje, a także inne dane przewidziane w statucie".„W formie pisemnej deklaruje się także dalsze udziały, jak i wszelkie zmiany danych zawartych w deklaracji". Na uwagę zasługuje też fakt, że członek może w deklaracji lub w odrębnym pisemnym oświadczeniu złożonym spółdzielni wskazać osobę, której spółdzielnia obowiązana jest po jego śmierci wypłacić udziały. W sytuacji takiej nie mają zastosowania przepisy prawa spadkowego.
Przygotowując statut spółdzielni socjalnej założyciele mogą skorzystać z usług prawnika (już na tym etapie zaczynają pojawiać się pierwsze koszty) lub oprzeć się na już istniejących wzorach statutów, dostępnych na stronach internetowych (np. www.spoldzielnie.org)
Do statutu należy dołączyć zaświadczenia potwierdzające uprawnienia do bycia członkiem spółdzielni socjalnej oraz listę obecności założycieli wraz z adresami i oryginalnymi podpisami.

Walne zgromadzenie założycielskie 
Walne zgromadzenie jest najwyższym organem spółdzielni. Zasada, zgodnie z którą jednemu członkowi przysługuje tylko jeden głos, uniemożliwia zdominowanie procesu podejmowania decyzji przez jednego współwłaściciela. Gwarantuje ona wszystkim członkom jednakowy wpływ na decyzje. Zgodnie z art. 38 par. 1 Prawa spółdzielczego do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia należy:

•  uchwalanie kierunków rozwoju działalności gospodarczej oraz społecznej i kulturalnej;
• rozpatrywanie sprawozdań rady, zatwierdzanie sprawozdań rocznych i sprawozdań finansowych oraz podejmowanie uchwał co do wniosków członków spółdzielni, rady lub zarządu w tych sprawach i udzielanie absolutorium członkom zarządu;
• rozpatrywanie wniosków wynikających z przedstawionego protokołu polustracyjnego z działalności spółdzielni oraz podejmowanie uchwał w tym zakresie;
• podejmowanie uchwał w sprawie podziału nadwyżki bilansowej (dochodu ogólnego) lub sposobu pokrycia strat;
• podejmowanie uchwał w sprawie zbycia nieruchomości, zbycia zakładu lub innej wyodrębnionej jednostki organizacyjnej;
• podejmowanie uchwał w sprawie przystępowania do innych organizacji gospodarczych oraz występowania z nich;
• oznaczanie najwyższej sumy zobowiązań, jaką spółdzielnia może zaciągnąć;
• podejmowanie uchwał w sprawie połączenia się spółdzielni, podziału spółdzielni oraz likwidacji spółdzielni;
• rozpatrywanie w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym odwołań od uchwał rady;
• uchwalanie zmian statutu;
• podejmowanie uchwał w sprawie przystąpienia spółdzielni do związku (lub wystąpienia z niego) oraz upoważnienie zarządu do podejmowania działań w tym zakresie;
• wybór delegatów na zjazd związku, w którym spółdzielnia jest zrzeszona.

Zwoływanie walnego zgromadzenia należy do wyłącznej kompetencji zarządu spółdzielni. Może on to uczynić z własnej inicjatywy lub na żądanie (Kwestie związane z walnym zgromadzeniem regulują art. 36-42 ustawy z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.) 
W walnym zebraniu założycielskim uczestniczą wszyscy członkowie - założyciele. Walne zebranie jest protokołowane, a w trakcie jego trwania podejmowane są uchwały o: 

• powołaniu spółdzielni socjalnej,
• przyjęciu statutu,
• powołaniu organów spółdzielni: zarządu oraz rady nadzorczej (w przypadku spółdzielni liczącej więcej niż 15 członków)

Zarząd spółdzielni, który kieruje działalnością spółdzielni oraz reprezentuje ją na zewnątrz (Art. 48 ustawy Prawo spółdzielcze z 16 września 1982 r. ze zm.) W przypadku zarządu jednoosobowego oświadczenia woli w imieniu spółdzielni może składać także dwóch pełnomocników. Jeśli zarząd spółdzielni jest wieloosobowy, prawo reprezentacji przysługuje łącznie dwóm członkom zarządu lub członkowi zarządu z pełnomocnikiem. Członkami zarządu mogą być tylko osoby fizyczne. Nie ma jednak jednoznacznej interpretacji co do tego, czy członkiem zarządu może być osoba niebędąca członkiem spółdzielni. Przez analogię do spółdzielni pracy takie rozwiązania są stosowane, niemniej jednak nie ma jednoznacznej wykładni. Jest powiedziane tylko, że w statucie mogą być różne zastrzeżenia, np. że członek zarządu musi być członkiem spółdzielni albo posiadać określone kwalifikacje. Na uwagę zasługuje też fakt, że nowelizacja Prawa spółdzielczego z 3 czerwca 2005 r. (Dz. U. z 2005r., Nr 122, poz. 1024), która weszła w życie 22 lipca 2005 r., ustanawia pełną odpowiedzialność odszkodowawczą członków zarządu, rady oraz likwidatora za zawinioną szkodę wyrządzoną spółdzielni działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu. Przed nowelizacją odpowiedzialność ta była ograniczona do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia pobieranego w dacie wyrządzenia szkody. 

Rada nadzorcza, która sprawuje kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni. W spółdzielniach socjalnych, w których liczba członków spółdzielni jest mniejsza niż 15 nie powołuje się Rady nadzorczej, a prawo kontroli działalności spółdzielni przysługuje każdemu członkowi (art. 7 ust. 2. ustawy z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych).

Rejestracja
Spółdzielnie socjalne rejestrują się w Krajowym Rejestrze Sądowym w oparciu o ustawowe procedury obowiązujące dla wszystkich spółdzielni. Informacje dotyczące tych procedur, wymagane druki można znaleźć między innymi na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości. Tu znajduje się także lista Wydziałów Gospodarczych Krajowego Rejestru Sądowego zawierająca adresy, numery telefonów oraz wykaz właściwości dla każdego wydziału. Sprawę o wpisanie spółdzielni do rejestru rozpoznaje wyłącznie sąd rejonowy (sąd gospodarczy) właściwy dla siedziby spółdzielni, której wpis dotyczy. Spółdzielnie socjalne są zwolnione z opłaty za rejestrację w KRS oraz za ogłoszenie wpisu do KRS w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (Art 6 ust 3 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 o spółdzielniach socjalnych).

 Dokumenty, które należy złożyć, aby poprawnie zarejestrować spółdzielnię socjalną:

1. Wniosek o rejestrację spółdzielni. Jest to „Wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców SPÓŁDZIELNIA" o numerze KRS-W5. Do wniosku należy dołączyć druk KRS-WK, który odnosi się do organów podmiotu uprawnionych do reprezentowania organizacji. Kolejny załącznik do wniosku to druk KRS-WM, określający przedmiot działalności, który musi być zgodny z przedmiotem działalności określonym w przyjętym w trakcie walnego zgromadzenia statucie. Załącznik KRS-WH dotyczy sposobu powstania podmiotu i wypełnia się go, gdy spółdzielnia powstaje w wyniku podziału, połączenia lub przekształcenia innych podmiotów np. spółdzielni inwalidów.
2. Do wniosku dołącza się również dokumenty poświadczające, iż każdy z członków założycieli jest uprawniony do zakładania spółdzielni socjalnej. Ustawa z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych określa jakie dokumenty potwierdzają uprawnienia do zakładania spółdzielni socjalnej. Potwierdzenie dla osób bezrobotnych wydaje Powiatowy Urząd Pracy (Art 6 ust 1 pkt 1 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 o spółdzielniach socjalnych). Osoby niepełnosprawne mają obowiązek przedstawienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (Art 6 ust 1 pkt 3 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 o spółdzielniach socjalnych).
   Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określenia wzorów zaświadczeń dołączanych do wniosku o wpis spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 3 sierpnia 2007 r. (Dz.U. Nr 149, poz. 1051) wydane na podstawie ustawy (Art 6 ust 2 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 o spółdzielniach socjalnych) określa 4 wzory zaświadczeń:
   1. ośrodka pomocy społecznej potwierdzającego, że osoba zamierzająca założyć spółdzielnię socjalną jest osobą bezdomną realizującą indywidualny program wychodzenia z bezdomności, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, lub osobą zwalnianą z zakładu karnego, mającą trudności w integracji ze środowiskiem, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. Nr 122, poz. 1143, z późn. zm.[1] );
   2. zakładu lecznictwa odwykowego potwierdzające, że osoba zamierzająca założyć spółdzielnię socjalną jest osobą uzależnioną od alkoholu, po zakończeniu programu psychoterapii w zakładzie lecznictwa odwykowego, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym;
   3. zakładu opieki zdrowotnej potwierdzające, że osoba zamierzająca założyć spółdzielnię socjalną jest osobą uzależnioną od narkotyków lub innych środków odurzających, po zakończeniu programu terapeutycznego w zakładzie opieki zdrowotnej, lub osobą chorą psychicznie, w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia psychicznego, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym;
   4. powiatowego centrum pomocy rodzinie potwierdzające, że osoba zamierzająca założyć spółdzielnię socjalną jest uchodźcą realizującym indywidualny program integracji, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym.
3. Dokumentacja założycielskiego walnego zgromadzenia spółdzielni socjalnej:

• statut spółdzielni socjalnej, przyjęty przez członków spółdzielni w trakcie walnego zgromadzenia, poświadczony oryginalnymi podpisami członków założycieli spółdzielni;
• uchwała walnego zgromadzenia o przyjęciu statutu;
• lista obecności wraz z adresami członków-założycieli oraz oryginałami podpisów;
• uchwała walnego zgromadzenia o powołaniu spółdzielni;
• uchwała walnego zgromadzenia o powołaniu organów spółdzielni - Prawo spółdzielcze umożliwia wybór w trakcie walnego zgromadzenia zarówno rady nadzorczej, jak i zarządu. Zarząd może być jednak wybrany już przez radę nadzorczą. Wybór jednej z opcji zależy od członków spółdzielni, jednak musi on być określony w przyjętym statucie.
• protokół założycielskiego walnego zgromadzenia spółdzielni socjalnej.

Procedury rejestracyjne spółdzielni socjalnej nie są skomplikowane. Istnieje bowiem stały zestaw wzorów dokumentów, które należy złożyć, aby spółdzielnię socjalną zarejestrować. Należy jednak wziąć pod uwagę, iż grupa osób chcących założyć spółdzielnię socjalną jest na tyle specyficzna, że nawet najprostsze procedury mogą stanowić problem. Sąd przy rejestracji spółdzielni: bada zgodność statutu z obowiązującym prawem, sprawdza, czy wniosek o wpisanie spółdzielni do rejestru odpowiada wymaganiom ustawowym, a więc czy został zgłoszony we właściwym terminie, czy został podpisany przez właściwe osoby i czy jest kompletny (czy zostały dołączone wszystkie wymagane dokumenty). Stwierdzenie braków lub wad nie daje podstawy do natychmiastowej odmowy wpisu. Sąd w takim wypadku powinien żądać uzupełnienia braków lub zmiany zgłoszenia, wyznaczając stosowny termin. Dopiero po upływie tego terminu sąd odmawia wpisu. W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane, oczekiwanie na zarejestrowanie spółdzielni jest związane także z prawidłowym przygotowaniem wniosku.
Istnieją wzory dokumentów, które można zastosować podczas każdego właściwie założycielskiego walnego zgromadzenia, łącznie z projektami uchwał, protokołu, regulaminów i statutu. Są one dostępne na wielu stronach internetowych spółdzielni czy instytucji wspierających rozwój tej formy przedsiębiorczości (np. strona internetowa Stowarzyszenia Na Rzecz Spółdzielni Socjalnych - http://www.spoldzielnie.org/). Internet oraz informacje prasowe są najczęściej pierwszym źródłem informacji dla przyszłych członków spółdzielni socjalnych.
Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym nie jest jednoznaczna z rozpoczęciem działalności gospodarczej. Spółdzielnia nie musi określić we wniosku do KRS terminu, w którym zamierza rozpocząć działalność, ale art. 115 ustawy z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze stwierdza się, że „Jeżeli spółdzielnia nie rozpoczęła działalności gospodarczej w ciągu roku od dnia jej zarejestrowania i nie posiada majątku, może ulec wykreśleniu z rejestru na wniosek związku rewizyjnego". Oznacza to, że spółdzielnia ma rok na podjęcie działalności, a po roku zostaje wykreślona z KRS bez wszczęcia wobec niej postępowania likwidacyjnego.

Zagadnienia związane z działalnością gospodarczą spółdzielni socjalnej
W rozumieniu prawa cywilnego spółdzielnia jest osobą prawną, ma więc zdolność do czynności prawnych, a zatem może być podmiotem praw i obowiązków oraz może za pomocą własnych działań nabywać prawa i obowiązki. Spółdzielnie socjalne, tak jak inne spółdzielnie działające w Polsce, funkcjonują jako przedsiębiorstwa. Podlegają więc tym samym przepisom, które dotyczą przedsiębiorstw.

Wojewódzki Urząd Statystyczny
Po zarejestrowaniu, a przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, spółdzielnia socjalna musi uzyskać statystyczny numer identyfikacyjny w systemie identyfikacji podmiotów gospodarki narodowej - REGON, który uzyskuje we właściwym terytorialnie wojewódzkim urzędzie statystycznym. Aby uzyskać REGON należy mieć przy sobie oryginał i kopię zaświadczenia o wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego oraz wypełnić wniosek RG-1.

Urząd Skarbowy
Przedstawiciele spółdzielni socjalnej muszą również złożyć wniosek o rejestrację w urzędzie skarbowym właściwym dla adresu siedziby spółdzielni w celu uzyskania numeru identyfikacji podatkowej - NIP. Spółdzielnia socjalna rozpoczynając działalność musi też rozstrzygnąć, czy opłaca jej się być płatnikiem podatku VAT. Jeżeli uzna, że tak to musi wypełnić i złożyć zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług VAT-R. Zgłoszenie to należy złożyć przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu. Nie być „vatowcem" opłaca się tylko wówczas, gdy zarówno dostawca, jak i odbiorca produktów, usług spółdzielni są zwolnieni z VAT, spółdzielnia jest detalistą, a jej odbiorcy nie płacą VAT, spółdzielnia produkuje z materiałów zwolnionych z podatku VAT, a w wyrobach firmy liczy się tylko myśl i praca, a nie wartość zużytego surowca. W pozostałych przypadkach opłaca się być „vatowcem".

Wykonanie pieczęci firmowej i oznaczenie siedziby firmy
Następnie należy pomyśleć o wykonaniu pieczęci firmowej. Pieczęć powinna zawierać pełną nazwę spółdzielni socjalnej oraz adres jej siedziby. Wskazane jest, aby na pieczęci umieścić również numery NIP i REGON.

Rachunek bankowy
Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej należy również wybrać bank, poprzez który spółdzielnia zamierza prowadzić swoje operacje finansowe, oraz przeprowadzić wszystkie czynności niezbędne do uruchomienia konta bankowego. Założenie konta w banku jest niezbędne przy procedurze załatwiania formalności rejestracyjnych w urzędach. Założenie rachunku bankowego jest bowiem dla przedsiębiorców obowiązkowe. Przy wyborze banku należy zwrócić uwagę na wysokość opłat za prowadzenie rachunków, przelewy, renomę banku, odległość od siedziby firmy czy też ilość bankomatów, możliwości uzyskania kredytu oraz inne dodatkowe usługi, jakie banki oferują swoim klientom np. obsługi konta przez Internet, ubezpieczenie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Państwowa Inspekcja Pracy, Sanepid
Każdy podmiot gospodarczy zatrudniający pracowników, a więc i spółdzielnia, zobowiązany jest do zarejestrowania się w oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwym dla adresu swojej siedziby w ciągu 7 dni od dnia zatrudnienia pracowników, a także powinien być zgłoszony w Państwowej Inspekcji Pracy oraz Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (Sanepid) - przy prowadzeniu niektórych form działalności uzyskanie pozwoleń z sanepidu jest konieczne - np. przed uruchomieniem placówki gastronomicznej.

Koncesje, pozwolenia
W przypadku prowadzenia niektórych rodzajów działalności (np. handel alkoholem, sprzedaż usług turystycznych, usługi detektywistyczne)wymagane jest posiadanie stosownych pozwoleń lub koncesji, których brak powoduje konieczność zamknięcia działalności.