STOWARZYSZENIA (PROWADZĄCE DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ)

Stowarzyszenia umożliwić mają obywatelom tworzenie warunków do pełnej realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się, jak i równego, bez względu na przekonania, prawa do czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań.

Cechami charakterystycznymi stowarzyszenia są:

1. dobrowolność - rozumiana jako swoboda w zakresie tworzenia, przystępowania czy też występowania ze stowarzyszeń. Mając na uwadze art. 6 ustawy a dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 z późn. zm.), wiąże się również z zakazem tworzenia stowarzyszeń przyjmujących zasadę bezwzględnego posłuszeństwa członków wobec władz, jak i zmuszania do udziału lub ograniczania prawa do wystąpienia ze stowarzyszenia. Ponadto nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do stowarzyszenia albo pozostawania poza nim.
2. samorządność - oznacza, że stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności.. Ingerencja w działania podejmowane przez stowarzyszenie może mieć zatem miejsce w sytuacji naruszenia statutu lub przepisów prawa.
3. trwałość - wskazująca, że stowarzyszenia tworzone są dla realizacji celów o dłuższym horyzoncie czasowym. Dla realizacji jednorazowych działań korzysta się z innych form aniżeli stowarzyszenie. Ponadto zmiana składu osobowego członków (o ile nie spada poniżej ustawowo określonej liczby 15) nie wpływa na istnienie stowarzyszenia.
4. cel niezarobkowy - a więc taki, który nie jest nastawiony na osiągnięcie zysku przez podmioty wchodzące w skład stowarzyszenia. Cel zarobkowy wymaga sięgania zatem po inne formy takie jak, np. spółka prawa handlowego.

Szczególnie ten punkt wymaga interpretacji pod kątem możliwości pogodzenia celu niezarobkowego z prowadzeniem przez stowarzyszenie działalności gospodarczej. Aby nie pozostawać w sprzeczności z tak określonym wymogiem ustawowym istotne są dwa warunki:

• prowadzenie działalności gospodarczej służyć ma realizacji celu statutowego,
• rozmiar prowadzonej działalności ma tylko wspierać zasadniczy trzon działań stow. i pozostawać w odpowiedniej proporcji do realizacji celu podstawowego, zatem ma postać jedynie akcesoryjną.

Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje obywatelom polskim mającym pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozbawionym praw publicznych, którzy w liczbie piętnastu osób powinni uchwalić statut (to właśnie w jego ramach określane są cele i sposoby ich realizacji, a zatem również i możliwość prowadzenia działalności gospodarczej), i wybrać komitet założycielski. Kolejnym krokiem będzie zgłoszenie wniosku o wpis stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego w rejestrze podmiotów nie będących przedsiębiorcami.

W przypadku stowarzyszenia prowadzącego działalność gospodarczą zostanie ono ponadto wpisane do rejestru przedsiębiorców, co w rezultacie spowoduje, że znajdujący zastosowanie w stosunku do podmiotów nie będących przedsiębiorcami brak zasady ustanawiania kuratora i brak obowiązku ogłaszania wpisów dotyczących podmiotu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym - zostaną zniesione. Tym samym stowarzyszenie stanie się specyficznym przedsiębiorcą, który prowadzi działalność gospodarczą, ale nie w celu podziału zysku, ale z przeznaczeniem na realizację niezarobkowych celów statutowych. Wynika to z brzmienia art. 34 Prawa o stowarzyszeniach, zgodnie z którym stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, jeżeli:

• działalność taka prowadzona jest według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, co rozumieć należy jako odesłanie do regulacji ustawy o swobodzie działalności gospodarczej,
• dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych - a te - jak już zostało wskazane - muszą być niezarobkowe,
• dochód nie jest przeznaczany do podziału między członków.

Stowarzyszenie, traktowane jako przedsiębiorca, będzie podlegało również przewidzianym przepisami prawa ograniczeniom dotyczącym prowadzonej działalności gospodarczej, takim jak: możliwość prowadzenia niektórych działań tylko w ściśle określonych formach spółki kapitałowej, czy też mając na uwadze wymóg uzyskania stosownego zezwolenia lub koncesji. Prowadzenie działalności gospodarczej przez stowarzyszenie przybrać może dwie formy. Forma bezpośrednia polega na braku wyodrębnienia organizacyjnego, tj. prowadzenie działalności gospodarczej w takim stowarzyszeniu podlega bezpośrednio zarządowi. Łączy się jednak z koniecznością wyodrębnienia księgowego, ponieważ istnieje wymóg przekazywania dochodu z działalności gospodarczej na cele statutowe, a to pociąga za sobą konieczność księgowego rozróżnienia działalności statutowej i działalności gospodarczej. Szczególne trudności może to rodzić w stowarzyszeniach o niezbyt rozbudowanej strukturze, gdzie te same osoby i te same środki trwałe można wykorzystywać zarówno do realizacji celów gospodarczych, jak i niegospodarczych Natomiast forma pośrednia polega na stworzeniu zakładu (najczęściej będącego w rozumieniu przepisów prawa pracy odrębnym zakładem pracy), który będzie wyodrębniony:

• organizacyjnie
• księgowo
• personalnie, gdyż należy wytypować osoby, które daną działalność będą realizowały.

Wypracowane w ramach prowadzonej działalności dochody wejdą w skład majątku stowarzyszenia, skoro zgodnie z regulacją art. 33 jest on tworzony ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej.
Stowarzyszenia dążąc do wzmocnienia swojego potencjału i chcąc bardziej skutecznie wykonywać zadania, jak i pozyskiwać efektywniej środki finansowe mogą założyć związek stowarzyszeń. Warunkiem ustawowym jest tutaj minimalna liczba trzech stowarzyszeń tworzących związek. Z uwagi na fakt, iż do związków stowarzyszeń stosuje się odpowiednio przepisy o samych stowarzyszeniach również i one mogą prowadzić działalność gospodarczą na zasadach opisanych powyżej.